การศึกษาไทย ลมใต้ปีกปฏิวัติ 2475 : อำนาจ ความรู้ ผู้คน พลเมือง | ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัณย์

อ่าน 'ประวัติศาสตร์การเมืองไทย' ผ่านเลนส์ของการศึกษา ตั้งแต่ความหวังของคณะราษฎร ไปจนถึง ความไม่เสร็จสิ้นของอุดมการณ์ปัจจุบัน ในยุคหนึ่ง การศึกษาไทยได้รับการออกแบบมาเพื่อ 'ผลิตบุคลากรป้อนระบบราชการ' และ 'สร้างพลเมืองที่เชื่อฟังรัฐ' ภายใต้บรรยากาศที่เสรีภาพในการแสดงออกยังไม่เบ่งบาน และการเรียนการสอนไม่ได้มุ่งเน้นไปที่การวิพากษ์วิจารณ์...จนกระทั่งรุ่งสางของวันที่ 24 มิถุนายน 2475 การปฏิวัติสยามได้เปลี่ยนความหมายของ 'การศึกษา' จากเครื่องมือของรัฐ สู่รากฐานของ 'อำนาจอธิปไตยของประชาชน' 'การศึกษาในฐานะหัวใจของประชาธิปไตย' จึงถือกำเนิดขึ้น ผ่านสถาปัตยกรรมทางความคิดของคณะราษฎรที่ถูกฝังอยู่ใน 'หลัก 6 ประการ' ซึ่ง 'การศึกษา' เป็นหนึ่งในคำมั่นสัญญาสำคัญที่จะเปลี่ยนโครงสร้างประเทศ และคืนอำนาจให้ราษฎรผ่านการสร้างความรู้ที่เป็นอิสระจากระบอบเดิม แต่คำถามคือ—มันดำรงอยู่ได้นานแค่ไหน? เพราะรัฐประหาร 2490 กลายเป็นจุดเริ่มต้นของวงจรซ้ำ และเหตุการณ์ 2549, 2557 ย้ำเตือนว่า ประชาธิปไตย (รวมถึงการศึกษาแบบประชาธิปไตย) ไม่เคยได้หยั่งรากอย่างมั่นคงในสังคมไทย หนังสือเล่มนี้จึงทำหน้าที่รื้อถอนและสำรวจรอยต่อของประวัติศาสตร์ผ่านประเด็นที่แหลมคม 3 ประเด็นสำคัญ คือ 1. แรงขับดันจากโลกกว้าง: การวิเคราะห์ความเชื่อมโยงระหว่างอุดมการณ์ปฏิวัติฝรั่งเศส และการหยิบยืม 'หลักวิชา' จากญี่ปุ่นมาใช้จัดระเบียบการศึกษาสมัยใหม่ เพื่อขยับออกจากอิทธิพลเดิมที่มีอังกฤษเป็นศูนย์กลางมานานหลายสิบปี 2. จาก 'ชาติวุฒิ' สู่ 'คุณวุฒิ': การรื้อสร้างโครงสร้างการศึกษาตั้งแต่ระดับประถม มัธยม จนถึงมหาวิทยาลัย เพื่อสร้างมาตรฐานใหม่ที่เปิดโอกาสให้คนในสังคมไต่เต้าได้ด้วยความรู้ความสามารถ แทนที่การวัดกันด้วยสายเลือดหรือชนชั้นแบบเดิม 3. ลมใต้ปีกที่ถูกหักซ้ายหันขวา: ประวัติศาสตร์การต่อสู้ที่ไม่ได้ราบรื่น เมื่ออุดมการณ์ประชาธิปไตยถูกขัดขวางด้วยการรัฐประหารซ้ำเล่า ตั้งแต่ปี 2490 มาจนถึงปัจจุบัน ส่งผลให้ทิศทางการศึกษาถูกปรับเปลี่ยนไปสู่การมีอำนาจนำของ 'ฝ่ายอนุรักษนิยมและทหารนิยม' การศึกษาไทยใต้เงาปฏิวัติ 2475 หนังสือที่ชวนอ่าน 'ประวัติศาสตร์การเมือง' ผ่านเลนส์ของการศึกษา ตั้งแต่ความหวังของคณะราษฎร ไปจนถึงความไม่เสร็จสิ้นของอุดมการณ์ที่ยังคงหลอกหลอนปัจจุบัน ในวาระกว่า 90 ปี 2475 นี่ไม่ใช่แค่การย้อนอดีต แต่มันคือการตั้งคำถามกับปัจจุบัน—ว่าเรากำลังเรียนรู้ เพื่อเป็น 'พลเมือง' หรือเพียงเพื่อเป็น 'ผู้เชื่อฟัง' อีกครั้งหนึ่ง หนังสือเล่มนี้อาจเป็นส่วนหนึ่งที่ช่วยบอกเราว่า ภารกิจการสร้างพลเมืองที่มีเสรีภาพผ่านการศึกษายังเป็นเรื่องที่คนรุ่นเราจำต้องสะสางต่อ ❝ การศึกษาเป็นจุดมุ่งหมายของชาติได้ในระบอบเก่า แต่ชาติในขณะนั้นไม่มีประชาชนอยู่ การศึกษาจึงเป็นส่วนหนึ่งของการรับใช้อภิสิทธิ์ชนที่มีชีวิตที่สุขสบายและกดขี่เพื่อนร่วมชาติไปในตัว ❞ — บางส่วนจาก บทที่ 1 ว่าด้วย ‘การศึกษา’ กับ ‘การปฏิวัติ’ เพราะ ‘การปฏิรูป’ ยังไม่เพียงพอ ไม่ว่าคุณจะเป็นผู้ที่สนใจโครงสร้างอำนาจ หรือนักอ่านที่อยากเข้าใจความเป็นไปของสังคมไทยผ่านห้องเรียน เล่มนี้คือบทบันทึกที่ควรค่าแก่การอ่านและครอบครอง ==================== การศึกษาไทย ลมใต้ปีกปฏิวัติ 2475 : อำนาจ ความรู้ ผู้คน พลเมือง ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัณย์ : เขียน สะอาด : ภาพปก ปิยะวิทย์ เทพอำนวยสกุล : บรรณาธิการ จิรวัฒน์ รอดอิ่ม : ออกแบบปก Art Direction ● สมมติ STUDIO ● พิมพ์ครั้งแรก : มีนาคม 2569 ความหนา : 312 หน้า ราคาปก 350 บาท ISBN 978-616-562-088-8 ================== - สารบัญ - (ดูเพิ่มเติมได้ที่รูป product) คำนำ  บทที่ 1 ว่าด้วย ‘การศึกษา’ กับ ‘การปฏิวัติ’ เพราะ ‘การปฏิรูป’ ยังไม่เพียงพอ บทที่ 2 วัดครึ่งหนึ่ง ศึกษาธิการครึ่งหนึ่ง: การศึกษา อำนาจความรู้ ก่อนปฏิวัติ 2475 บทที่ 3 รัฐธรรมนูญ และหลัก 6 ประการ: การศึกษาบนฐานการปฏิวัติ 2475 กับ อำนาจอธิปไตยของปวงชน บทที่ 4 ไฟสงคราม และการได้ดินแดนคืน: การศึกษารวมศูนย์ช่วงติดดาบปลายปืน และการสร้างอาณานิคมของจักรวรรดิไทย บทที่ 5 ยอดเขาของการปฏิวัติการศึกษา และความล้มเหลวของการสถาปนาอุดมการณ์ประชาธิปไตย