การศึกษาของผู้ถูกกดขี่ เปาโล เฟรเร 50 Years of Pedagogy of The oppressed ; สายพิณ กุลกนกวรรณ ฮัมดานี แปล

การศึกษาของผู้ถูกกดขี่ เปาโล เฟรเร 50 Years of Pedagogy of The oppressed ; สายพิณ กุลกนกวรรณ ฮัมดานี แปล สำนักพิมพ์สวนเงินมีมา พ.ศ. ๒๕๖๖ มี ๒๙๖ หน้า ISBN : 9786167368894 การปลดปล่อยผู้ถูกกดขี่เป็นการปลดปล่อยชายและหญิงหาใช่วัตถุสิ่งของไม่ ดังนั้น ขณะที่ไม่มีผู้ใดปลดแอกตนเองได้ด้วยความพยายามโดยลำพังก็ไม่มีผู้ใดปลดแอกเขาได้เช่นกัน เสรีภาพอันเป็นปรากฏการณ์ของมนุษย์ไม่อาจบรรลุได้โดยผู้ที่เป็นกึ่งมนุษย์ความพยายามใดที่ปฏิบัติต่อผู้คนประหนึ่งเขาเป็นกึ่งมนุษย์ (ดังเช่นกรณีเชิดชูคนขาวและระบอบพ่อปกครองลูก) มีแต่จะทำให้เขาสูญเสียความเป็นมนุษย์” (เปาโล เฟรรีเขียนหนังสือเล่มนี้ด้วยความปรารถนาอย่างแรงกล้าที่จะ “ปลุกความรู้ ความคิดสร้างสรรค์ และความสามารถในเชิงวิพากษ์” ให้แก่ผู้คนในสังคม ให้สามารถปลดปล่อยตัวเอง ให้หลุดพ้นจากพันธนาการของการกดขี่ทุกรูปแบบ และเขาไม่เคยสิ้นหวังถึง “โลกที่เลือกปฏิบัติน้อยลงเป็นธรรมากขึ้น ทำลายความเป็นมนุษย์น้อยลง และมีความเป็นมนุษย์มากขึ้น” ว่ายังเป็นไปได้เสมอในหน้าประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ และเราเองก็หวังอย่างเต็มเปี่ยมเช่นกันว่า สังคมไทยจะเดินหน้าไปสู่โลกดังกล่าวได้ในที่สุด) การศึกษาของผู้ถูกกดขี่ เปาโล เฟรเร 50 Years of Pedagogy of The oppressed ; ภาคิน นิมมานนรวงศ์ นลัท ตั้งพรพิพัฒน์ วิจักขณ์ พาณิช แปล สำนักพิมพ์ปลากระโดด พิมพ์ครั้งที่ ๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๕๙ มี ๒๕๖ หน้า ISBN : 9786169165347 หนังสือดีที่อดีตผู้มีอำนาจในบ้านเมืองสมัยหนึ่งเคยประกาศเป็นหนังสือต้องห้าม ในงานชิ้นนี้เฟรเรเริ่มต้นด้วยการเชื่อมโยงการกดขี่เข้ากับความเป็นมนุษย์ เขาเสนอว่าผู้กดขี่นั้นปรารถนาจะรู้สึกเป็นมนุษย์มากขึ้น ทว่าแท้จริงแล้ว การลดทอนความเป็นมนุษย์ของคนอื่นไม่ช่วยให้ผู้กดขี่มีความเป็นมนุษย์มากขึ้นแต่อย่างใด เขากล่าวว่าในสังคมแห่งกดขี่นั้น มีเพียงผู้ถูกกดขี่เท่านั้นที่จะเปลี่ยนแปลงมันได้ กระนั้นผู้ถูกกดขี่จำต้องเผชิญกับภาวะทางสองแพร่ง ทางหนึ่งคือตระหนักว่าการใช้ชีวิตอย่าไร้เสรีภาพก็เท่ากับไร้ชีวิต ทว่าอีกทางหนึ่ง พวกเขาหวาดกลัวเกินกว่าจะเผชิญหน้ากับมัน ทั้งนี้เพราะพวกเขากำเนิดและเติบโตมาในสังคมลำดับชั้น พวกเขาไม่เคยมีชีวิตเป็นของตัวเองไม่เคยอยู่ได้ด้วยตัวเอง แต่เป็นชีวิตที่ต้องพึ่งพิงอาศัยอยู่กับความเมตตาจอมปลอมของชนชั้นนำผู้กดขี่ เพราะชีวิตมนุษย์ต้องเลือก เฟรเรตั้งคำถามว่าผู้ถูกกดขี่จะเลือกหนทางที่ดีที่สุดแก่ตนเองได้อย่างไร ? ข้อเสนอของเขาคือ จะต้องมีการศึกษาแบบใหม่ อันได้แก่ “การศึกษาของผู้ถูกกดขี่” การศึกษาซึ่งเน้นถึงความเป็นมนุษย์ เปิดโอกาสให้ซักถามคิดวิเคราะห์ มิใช่การบอกเล่าท่องจำ สถานะครู-ศิษย์ไม่ควรเป็นอย่างผู้รอบรู้-ผู้โง่เขลา ทว่าต้องปรับระดับให้เท่าเทียมกันเขาเสนอว่าหนทางเหล่านี้จะเป็นไปได้ก็ด้วย “การเสวนา” ที่มีการปฏิสัมพันธ์กันในแนวราบ เปิดโอกาสให้ทั้งสองฝ่ายร่วมกันคิดเสนอแนะ ตั้งคำถาม ให้ผู้เรียนได้มีส่วนร่วมในคำถามและคำตอบและให้พวกเขารู้สึกว่าตัวเองมีคุณค่า การศึกษาเช่นนี้จึงเป็นการศึกษาที่เน้นเสรีภาพมากกว่าพันธนาการ เพราะสำหรับเฟรเร มนุษย์ที่แท้นอกจากต้องตั้งคำถามแล้ว ยังต้องอยู่ได้ด้วยตัวเองและพึ่งพาคนอื่นให้น้อยที่สุด เขายังนำเสนอแนวคิดเรื่อง “praxis” หรือการเชื่อมโยงทฤษฏีและการปฏิบัติเข้าด้วยกัน กล่าวคือ กระทำแล้ววิพากษ์วิจารณ์ทบทวนเป็นทฤษฏีที่ดีขึ้นแล้วกระทำอย่างต่อเนื่อง นอกจากนี้เฟรเรยังเน้นย้ำถึงแนวคิดเรื่อง การเปลี่ยนแปลงโลก กล่าวคือทฤษฏีเปลี่ยนแปลงโลกไม่ได้ย่อมไร้ความหมาย เฟรเรทิ้งท้าย “ถึงผู้อ่าน” ว่า คนในสังคมมีอยู่เพียงสองฝ่ายเท่านั้น ฝ่ายหนึ่งเป็นผู้กดขี่และอีกฝ่ายหนึ่งเป็นผู้ถูกกดขี่ คนจะต้องเลือกยืนอยู่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเท่านั้น เพราะใครก็ตามที่พูดถึง “ความเป็นกลาง” นั่นแสดงว่าเขาโกหก