หนังสือ 'ประวัติศาสตร์ประชาธิปไตยฉบับสุดสั้น'

หนังสือขนาด 12.9 x 19.7 cm ; หนา 1.5 cm เข้าเล่มปกอ่อนจำนวน 253 หน้า แปลจาก The Shortest History of Democracy ของ John Keane ผู้แปล วริศา กิตติคุณเสรี หนังสือเล่มนี้ ตีพิมพ์ไปแล้วกว่าสิบภาษาทั่วโลก . #ประวัติศาสตร์ประชาธิปไตย เป็นประวัติศาสตร์เปี่ยมความหวัง . ประวัติศาสตร์ของประชาธิปไตยมักถูกคั่นด้วยชั่วขณะอัศจรรย์เหนือเดิมพันน่าครั่นคร้าม และเกิดขึ้นเหนือการคาดเดาและคาดหวังทั้งปวง ชั่วขณะเหล่านี้ก็คือยามเมื่อปัจเจก กลุ่มบุคคลและองค์กรหาญกล้า ลุกขึ้นท้าทายสถานภาพดั้งเดิม โค่นล้มนายผู้ปกครอง และพลิกเปลี่ยนโลกนี้กลับหัวกลับหาง ประชาธิปไตยมักเข้าจู่โจมความเป็นจริงอย่างไม่ให้ตั้งตัว มันยืนอยู่ข้างปาฏิหาริย์ที่เกิดขึ้นจริงในโลกนี้ . หนังสือบางๆ เล่มนี้จะช่วยสะกิดความสงสัยใคร่รู้เกี่ยวกับประชาธิปไตย มันไม่ใช่การเผชิญกับอดีตในแบบนักนิยมของเก่า แบบประวัติศาสตร์เพื่อประวัติศาสตร์เฉยๆ แต่เป็นเหมือนการเดินทางยาวไกลที่เต็มไปด้วยการหักเลี้ยวและหักมุม เป็นเรื่องราวเกี่ยวกับห้วงขณะน่ามหัศจรรย์ที่ประชาธิปไตยถือกำเนิด หรือพัฒนาเต็มที่ หรือพบกับอวสานอันอลหม่าน หนังสือเล่มนี้ตามรอยความต่อเนื่อง ความเปลี่ยนแปลงค่อยเป็นค่อยไป ห้วงขณะยุ่งเหยิงและการลุกฮือฉับพลัน ที่ล้วนกำหนดประวัติศาสตร์ของประชาธิปไตย _______________________________________________________ ประชาธิปไตย คืออะไร ทำไมมันถึงสำคัญนัก? . คุณเคยสงสัยไหมว่าทำไมรัฐจำนวนมากในโลกนี้จึงเลือกที่จะเรียกระบอบการปกครองของตนว่า #ประชาธิปไตย ซึ่งคุณก็น่าจะพอทราบว่า สหรัฐอเมริกา อังกฤษ และฝรั่งเศส เป็นรัฐที่ได้รับการยกย่องให้เป็นต้นกำเนิดรูปแบบการปกครองของประชาธิปไตยสมัยใหม่ ที่รัฐอีกจำนวนมากในโลกนี้ยึดถือปฏิบัติตาม หรือไม่ก็ประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับรัฐของตน และแน่นอนว่าคุณก็น่าจะพอทราบเช่นกันว่า ยังมีอีกหลายรัฐในโลกนี้ที่เรียกตนเองว่าประชาธิปไตย แต่เอาเข้าจริงระบอบ และระบบการปกครองในความเป็นจริงนั้นเข้าใกล้ความเป็นประชาธิปไตยน้อยเสียเหลือเกิน . คงไม่เป็นการเกินไปนัก หากจะกล่าวว่า “พวกเรา” ซึ่งหมายความถึง ผมที่กำลังเขียนบทความนี้ และคุณที่กำลังอ่านบทความนี้นั้น เกิดมาในยุคที่โลกมี “ประชาธิปไตย” เป็นค่านิยมทางการเมืองหลัก เราเติบโตมากับบทเรียนวิชาสังคมศึกษาที่กล่าวถึงระบบต่างๆ ของประชาธิปไตย โดยเฉพาะการเลือกตั้ง เราเติบโตมากับการรับรู้ข่าวสารผ่านสื่อโทรทัศน์ จนถึงสื่อออนไลน์ถึงความเป็นประชาธิปไตยในหลากหลายประเทศ และในเวลาเดียวกันเราก็ต่างรู้ว่าเรื่องราวของประชาธิปไตยนั้น มีทั้งในด้านที่ถูกกล่าวถึงในฐานะความหวังทางการเมืองของโลกในการ “จับตาตรวจสอบ” มิให้ผู้มีอำนาจทางการเมืองใช้อำนาจอย่างผิดๆ และในด้านที่กลับกันประชาธิปไตยก็ถูกกล่าวถึงว่าเป็นชนวนของการปลุกปั่นให้เกิดความวุ่นวายและความรุนแรงทางการเมือง จนทำให้มีคนจำนวนไม่น้อยที่แสดงความรังเกียจประชาธิปไตยอย่างชัดเจน ในบางรัฐถึงขนาดเรียกร้องให้รัฐของตนหันหลังกลับไปสู่ระบอบเผด็จการเสีย . สิ่งที่ผมกล่าวมานี้คือสิ่งที่ John Kean ผู้เขียน #ประวัติศาสตร์ประชาธิปไตยฉบับสุดสั้น ชักชวนให้เราตั้งคำถาม . ไม่ว่าคุณจะเป็นคนที่มีความหวังกับสิ่งที่เรียกว่าประชาธิปไตย หรือคุณจะเป็นคนที่เห็นว่าประชาธิปไตยคือตัวปัญหาของสังคม หากมีใครสักคนตั้งคำถามกับคุณว่า “ประชาธิปไตย คืออะไร ทำไมมันถึงสำคัญนัก?” ผมคิดว่าคุณควรจะมี “ประวัติศาสตร์ประชาธิปไตยฉบับสุดสั้น” อยู่ใกล้ๆ มือ เพราะเพียงคุณเปิดหนังสือเล่มนี้ไปเพียง 4 หน้า คือหน้า “สารบัญ” และ “ลำดับเหตุการณ์ของประชาธิปไตย” คุณจะสามารถตอบคำถามดังกล่าวได้ครบถ้วนพอสมควรแล้ว มิใช่เพราะว่าเพียง 4 หน้านั้นให้ข้อมูลความรู้คุณได้อย่างครบถ้วน แต่เป็นเพราะลึกๆ แล้วคุณเองก็มีความรู้ในสิ่งที่เรียกว่าประชาธิปไตยมาเป็นทุนเดิมอยู่แล้วในระดับหนึ่ง . กระนั้น ผมคิดว่า John Kean เองก็คงจะคิดไว้แล้วเหมือนกันว่า ผู้อ่าน “ประวัติศาสตร์ประชาธิปไตยฉบับสุดสั้น” นั้นมีความรู้เรื่องประชาธิปไตย และหากเป็นเช่นนั้น ก็คงไม่มีความจำเป็นที่จะต้องหยิบหนังสือเล่มนี้ขึ้นมาอ่านอีก เช่น คุณน่าจะรู้อยู่แล้วว่า “ประชาธิปไตยนั้นถือกำเนิดจากพวกกรีกโบราณเมื่อราว 3,000 ปีที่แล้ว” ความรู้นี้ถูกสร้างโดยชาวอังกฤษมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 19 และสิ่งที่ยืนยันเรื่องนี้ได้ดีที่สุดก็คือรากศัพท์ภาษาอังกฤษของประชาธิปไตย (Democracy) นั้นมาจากภาษากรีกโบราณคือ demokratia ซึ่งแปลว่า “อำนาจ (kratos)” ของ “เหล่าผู้คน (demos)” . นอกจากนี้ ยังมีตำนานที่ว่านครรัฐเอเธนส์นั้นคือต้นธาร ผู้บ่มเพาะ ผู้ติดปีก และผู้ส่งมอบประชาธิปไตยให้แก่พวกเราในปัจจุบัน หรือแม้แต่การที่ประชาธิปไตยของเอเธนส์เองก็ถูกวิพากษ์วิจารณ์จากบรรดานักปรัชญาว่าเป็นการปกครองที่ “ประจบประแจงคนโง่เขลา” ปล่อยปละละเลยให้ “ประชาชนชั้นต่ำใช้อำนาจบาตรใหญ่เพื่อประโยชน์ส่วนตน” จนหากเมื่อประชาธิปไตยที่ใกล้ชิดกับอำนาจทางการทหารมากเกินไปนั้น สามารถนำความล่มสลายมาสู่รัฐได้ . แน่นอนว่าประชาธิปไตยของเอเธนส์นั้น สร้างองค์ความรู้และอุทาหรณ์เรื่องประชาธิปไตยให้แก่เราไม่น้อย แต่ John Kean บอกเราว่า อันที่จริงแล้วถ้าเราอยากย้อนไปหาต้นธารของประชาธิปไตยให้ลึกลงไปอีก อาจต้องย้อนกลับไปจากยุครุ่งเรืองของเอเธนส์ไปสู่อารยธรรมยุคสำริด หรือก็คือย้อนกลับไปอีกอย่างน้อยราว 2,000 ปี ทั้งในอารยธรรมไมซีนี และเมืองการค้าต่างในแถบ ซีเรีย-เมโสโปเตเมียยุคโบราณ . พิสิษฐิกุล แก้วงาม